Bir parkta yürürken bankın kenarında ekmek kırıntısı arayan serçeye ne kadar yaklaşabildiğinizi hiç düşündünüz mü? Kuşun sizi fark edip havalanacağı o an, aslında bilim insanlarının yıllardır ölçtüğü bir değer. Avrupa’da yapılan bir araştırma bu ölçümde beklenmedik bir ayrıntı yakaladı: Şehir kuşları kendilerine yaklaşan kişi kadınsa, erkeğe kıyasla daha erken kaçıyor. Üstelik araştırmacılar bunun nedenini henüz açıklayamıyor.
Araştırma nasıl yapıldı?
Çalışma, İtalya’daki Torino Üniversitesi’nden Federico Morelli’nin öncülüğünde, Kaliforniya Üniversitesi Los Angeles (UCLA) ve Prag’daki Çek Yaşam Bilimleri Üniversitesi’nden araştırmacıların da yer aldığı uluslararası bir ekip tarafından yürütüldü. Sonuçlar, İngiliz Ekoloji Derneği’nin yayımladığı People and Nature dergisinde “Sex matters” başlığıyla yayımlandı; derneğin ekim ayındaki duyurusuyla da yeniden geniş kitlelere ulaştı.
Saha çalışması 2023 baharında Çekya, Fransa, Almanya, Polonya ve İspanya’daki yedi şehrin park ve yeşil alanlarında yapıldı. Her şehirde biri kadın biri erkek iki deneyimli kuş gözlemcisi görev aldı. Gözlemciler boy olarak eşleştirildi ve benzer renklerde (beyaz, gri ya da siyah) kıyafetler giydi. Ardından kuşa doğru düz bir çizgide, sabit hızda yürüdüler ve kuşun havalandığı mesafeyi kaydettiler.
Bu ölçümün bilimdeki adı “kaçış başlama mesafesi”. Kuşun, yaklaşan bir canlıyı ne kadar tehdit olarak algıladığını gösteren yaygın bir yöntem. Mesafe ne kadar uzunsa, kuş o kadar temkinli demektir.
Bir metrelik fark
Ekip toplamda 77 türe ait 2.701 gözlem kaydetti. İstatistiksel analizde en az on gözlemi olan 37 tür kullanıldı. Bu türler arasında büyük baştankara, ev serçesi, karatavuk, saksağan ve güvercin gibi şehirlerde hepimizin her gün gördüğü kuşlar var.
Sonuç oldukça netti: Kuşlar kadın gözlemciler yaklaştığında ortalama 8,5 metrede, erkek gözlemciler yaklaştığında ise ortalama 7,5 metrede havalandı. Yani erkekler kuşlara yaklaşık bir metre daha fazla yaklaşabildi. Bu fark, ortalama kaçış mesafesinin yaklaşık yüzde 11’ine denk geliyor. Dikkat çekici olan, sonucun beş ülkenin hepsinde ve incelenen türlerin genelinde aynı yönde çıkması.
Peki kuşlar farkı nasıl anlıyor?
İşin en ilginç kısmı da burası: Kimse tam olarak bilmiyor. Araştırmanın yazarlarından UCLA’dan Daniel Blumstein sonuçların farklı şehir ve türlerde tutarlı olduğunu söylerken, açıklamayı henüz bulamadıklarını kabul ediyor: “I can’t explain them right now.” (Şu an bunları açıklayamıyorum.)
Araştırmacıların masadaki olasılıkları şöyle sıralanabilir:
- Koku ve kimyasal sinyaller: Kadın ve erkeklerin vücut kokuları farklılık gösterebilir. Kuşların koku duyusunun uzun süre hafife alındığı, oysa birçok türde sanıldığından iyi çalıştığı biliniyor.
- Vücut biçimi: Boy eşleştirilmiş olsa da beden hatlarındaki farklılıklar kuşlar tarafından algılanıyor olabilir.
- Yürüyüş tarzı: Adım uzunluğu, ritim ya da kalça hareketleri gibi ince farklar bir ipucu olabilir.
Ekip bu açıklamaların şimdilik tahmin düzeyinde olduğunu vurguluyor. Prag’dan Yanina Benedetti, gelecekteki çalışmalarda hareket, koku ve fiziksel özelliklerin tek tek test edilmesi gerektiğini belirtiyor. Bir başka deyişle, “kadın” ya da “erkek” etiketinin arkasında aslında hangi işaretin yattığını bulmak gerekiyor.
Bu bulgu neden önemli?
İlk bakışta eğlenceli bir merak konusu gibi görünse de sonuçların bilim dünyası için ciddi bir karşılığı var. Kaçış mesafesi, kuşların insan baskısına nasıl uyum sağladığını anlamak, korunan alanlarda yürüyüş yollarının ne kadar uzağa çekileceğini belirlemek ya da turizm etkisini ölçmek için sıkça kullanılıyor. Eğer ölçümü yapan kişinin cinsiyeti bile sonucu bir metre değiştirebiliyorsa, farklı çalışmaların karşılaştırılmasında bu ayrıntının da hesaba katılması gerekiyor.
Öte yandan bulgu, şehir kuşlarının insanları ne kadar dikkatli izlediğini de hatırlatıyor. Kalabalık caddelerde, parklarda ve balkonlarda bizimle yan yana yaşayan bu canlılar, aramızdaki farkları muhtemelen sandığımızdan çok daha iyi okuyor. Kargalar gibi bazı türlerin kendilerini rahatsız eden insanları tanıyıp hatırlayabildiği de daha önceki çalışmalarda gösterilmişti.
Parkta kuşlara saygılı yaklaşmak için
Araştırma bize kimin kuşlara daha yakın olabileceğini söylemiyor; ama hepimizin dikkat edebileceği şeyleri hatırlatıyor:
- Kuşlara doğrudan üzerlerine yürüyerek değil, yandan ve yavaşça yaklaşın.
- Beslenen ya da yavrusuyla ilgilenen kuşları ürkütmemek için mesafeyi koruyun; her kaçış, kuş için enerji kaybı demek.
- Fotoğraf çekmek istiyorsanız yaklaşmak yerine yakınlaştırmayı tercih edin.
- Çocuklara kuşları kovalamanın oyun olmadığını, onları izlemenin çok daha keyifli olduğunu anlatın.
Belki bir sonraki park yürüyüşünüzde serçelerin sizi ne zaman fark ettiğine siz de dikkat edersiniz. Bilim insanları henüz cevabı bulamadı; ama soruyu sormak bile şehirde yaşayan komşularımızı biraz daha iyi tanımamızı sağlıyor.
Kaynaklar
- ScienceDaily / British Ecological Society – Urban birds flee sooner when approached by women
- Morelli ve ark., “Sex matters: European urban birds flee approaching women sooner than approaching men”, People and Nature (DOI: 10.1002/pan3.70226)
- Sci.News – Urban Birds Seem to Fear Women More Than Men
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; veteriner hekim muayenesinin, teşhisinin veya tedavisinin yerini tutmaz. Hayvanınızın sağlığıyla ilgili her durumda bir veteriner hekime danışın. Sorumluluk reddi
Yayın:
evcil.tv editör ekibi; evcil hayvanlar, sokak hayvanları, doğa ve hayvan hakları üzerine veteriner fakülteleri, resmî kurumlar ve bilimsel yayınlar gibi güvenilir kaynaklara dayalı içerikler hazırlar. Her yazı yayından önce editör kontrolünden geçer.
