Mustafa Kemal Atatürk’ü genellikle üniformasıyla cephede, kürsüde ya da çalışma masasının başında hayal ederiz. Oysa onun hayatında hayvanların da önemli bir yeri vardı. Ayağının ucunda uyuyan köpeği Foks’tan, çok sevdiği atı Sakarya’ya, Çankaya Köşkü’ndeki güvercinliğe kadar pek çok hatıra, onun hayvanlara duyduğu sevgiyi anlatır. Bu yazıda Atatürk’ün hayvanlarla olan ilişkisini, kaynaklarda yer alan bilgiler ışığında derledik.
Foks: En yakın dostu
Atatürk’ün hayvanlarla ilgili en bilinen hatırası, köpeği Foks‘tur. Kaynaklarda Foks’un geceleri Atatürk’ün yatağının ayak ucunda uyuduğu ve önemli toplantılar sırasında bile onun yanından ayrılmadığı anlatılır. Foks, Atatürk’ün özel hayatına dair fotoğraflarda ve hatıralarda sıkça yer alır ve bugün de çocuk kitaplarına konu olacak kadar sevilen bir figürdür.
Milli Mücadele yıllarına ait kaynaklarda ise Atatürk’ün Alber adında bir köpeğinin de olduğu belirtilir. Bu da onun köpeklere olan ilgisinin uzun yıllara yayıldığını gösterir.
Sakarya: Zaferin adını taşıyan at
Atatürk’ün hayvanlar arasında en çok değer verdiği tür atlardı. Atlarının en bilineni, adıyla 1921’deki Sakarya Meydan Muharebesi’ni hatırlatan Sakarya‘dır. Atatürk’ün çok sevdiği atlarından birinin ölümünün onu derinden üzdüğü de hatıralarda yer alır. Atlarla olan bu bağ, hem askerî hayatının hem de dönemin ulaşım ve tören kültürünün doğal bir parçasıydı.
Çankaya’daki güvercinlik ve Dolmabahçe bahçesi
Akademik çalışmalarda aktarılanlara göre Atatürk’ün en çok sevdiği hayvanlar sırasıyla atlar, köpekler ve kuşlardı. Çankaya Köşkü’nde bir güvercinlik bulunuyor, köşkte başka hayvanlar da besleniyordu. İstanbul’da kaldığı dönemlerde Dolmabahçe Sarayı’nın bahçesinde pek çok hayvanı beslediği anlatılır. Bu hatıralar, Osmanlı’dan devralınan kuşlara ve sokak hayvanlarına özen geleneğiyle de örtüşür; aynı geleneğin izlerini mancacılık mesleğinde de görebilirsiniz.
Kurban edilmesini istemediği hayvanlar
Kaynaklarda dikkat çeken bir başka bilgi, Atatürk’ün katıldığı tören ve karşılamalarda onun adına hayvan kesilmesini istememesidir. Dönemin yaygın geleneklerinden biri olan bu uygulamaya karşı tavrı, hayvanlara bakışını yansıtan küçük ama anlamlı bir ayrıntı olarak aktarılır.
Atatürk Orman Çiftliği
Atatürk’ün 1925’te Ankara’da kurduğu Orman Çiftliği, çorak toprakta tarım ve hayvancılık yapılabileceğini göstermek amacıyla oluşturuldu. Çiftlik, modern tarım ve hayvancılık uygulamalarının örnek alanı olarak tasarlandı ve Atatürk’ün sık sık ziyaret ettiği yerlerden biri oldu. Bugün de Ankara’nın en büyük yeşil alanlarından biri olarak varlığını sürdürüyor.
Kısa bir zaman çizelgesi
| Dönem | Hayvanlarla ilgili hatıra |
|---|---|
| Milli Mücadele yılları | Köpeği Alber ve savaş atları |
| Cumhuriyet yılları | Çok sevdiği atı Sakarya |
| 1925 | Atatürk Orman Çiftliği’nin kuruluşu |
| Cumhuriyet’in ilk yılları | Çankaya Köşkü’ndeki güvercinlik ve köşkte beslenen hayvanlar |
| Son yıllar | Yanından ayırmadığı köpeği Foks; Dolmabahçe bahçesindeki hayvanlar |
Bugüne bir mesaj
Atatürk’ün hayvanlarla olan ilişkisi, bir liderin özel hayatındaki sevimli ayrıntılardan fazlasını anlatır: Hayvanlara gösterilen özen, bir toplumun merhametinin ve medeniyet anlayışının parçasıdır. Bugün bir sokak kedisine su bırakmak, bir köpeği sahiplenmek ya da evcil dostumuza iyi bakmak, bu mirası günlük hayatımızda yaşatmanın en basit yollarıdır.
Sık Sorulan Sorular
Atatürk’ün köpeğinin adı neydi?
Atatürk’ün en bilinen köpeğinin adı Foks’tur. Milli Mücadele yıllarına ait kaynaklarda Alber adında bir köpeğinin de olduğu belirtilir.
Atatürk’ün atının adı neydi?
En bilinen atı Sakarya’dır.
Atatürk’ün hayvan sevgisi hakkında nereden daha fazla bilgi edinebilirim?
Akademik dergilerde yayımlanan makaleler, Anıtkabir ve Atatürk Orman Çiftliği gibi kurumların yayınları ile çocuklara yönelik bilim dergilerindeki yazılar iyi başlangıç noktalarıdır.
Kaynaklar
- Yaşar, S. (2018). Atatürk’te Hayvan Sevgisi, Türk-İslam Medeniyeti Akademik Araştırmalar Dergisi, 13(25)
- TÜBİTAK Bilim Çocuk
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; veteriner hekim muayenesinin, teşhisinin veya tedavisinin yerini tutmaz. Hayvanınızın sağlığıyla ilgili her durumda bir veteriner hekime danışın. Sorumluluk reddi
Yayın: · Son güncelleme:
evcil.tv editör ekibi; evcil hayvanlar, sokak hayvanları, doğa ve hayvan hakları üzerine veteriner fakülteleri, resmî kurumlar ve bilimsel yayınlar gibi güvenilir kaynaklara dayalı içerikler hazırlar. Her yazı yayından önce editör kontrolünden geçer.
